Chạm vào di sản - trao gửi hành trang
Hướng tới kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946 – 24/11/2026) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), năm đầu tiên được xác lập theo Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, ngày 21/11/2026, TS. Nguyễn Khánh Trung Kiên, Phó Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), có buổi giảng chuyên đề cho sinh viên chuyên ngành Bảo tàng học, Khoa Di sản văn hóa dân tộc, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh, tổ chức tại Trung tâm nghiên cứu Lịch sử và Khảo cổ.
Buổi học thuộc học phần
thực tế, môn Đại cương về cổ vật của Khoa Di sản và Văn hóa dân tộc, giúp sinh
viên lần lượt làm quen với công cụ ghè đẽo thời Đá cũ, hay những chiếc rìu và cuốc
thời Đá mới, các vật phẩm vòng tay trang sức thời đại Kim khí, rồi đến các loại
hình đồ gốm qua các thời kỳ khác nhau. Sinh viên được hướng dẫn “chạm vào di sản”
qua việc nhận diện hiện vật từ chất liệu, kỹ thuật chế tác, loại hình, hoa văn
và dấu vết sử dụng. Đó là những “dấu vân tay” mà người xưa để lại trên từng hiện
vật.
Điểm nhấn của buổi học
là thực hành lập hồ sơ cho từng hiện vật. Sinh viên được hướng dẫn mô tả khoa học
và đo vẽ theo tiêu chuẩn khảo cổ học, với phép chiếu vuông góc, mặt cắt và thước
tỷ lệ. Các em cũng học kỹ thuật chụp ảnh tư liệu, từ lựa chọn khẩu độ, tốc độ, tiêu
cự phù hợp, bố trí ánh sáng, chụp kèm thước tỷ lệ và bảng màu. Mỗi bộ hồ sơ
hoàn chỉnh là “căn cước” của hiện vật bởi lẽ một hiện vật không có hồ sơ cũng
giống một con người không có căn cước công dân. Nó vẫn tồn tại, nhưng rất dễ bị
lãng quên, thất lạc hoặc bị nhận diện sai. Lập hồ sơ chính là bước đầu tiên để
cổ vật được bảo vệ và được hiểu đúng. Đây là nền tảng cho công tác kiểm kê, bảo
quản, nghiên cứu và trưng bày trong bảo tàng, là sự “trao gửi hành trang” cho
các em sinh viên trong bước đường sắp tới. Với chủ đề “Chạm vào di sản - Trao gửi
hành trang”, buổi học không chỉ giúp sinh viên được tận tay tiếp xúc hiện vật
khảo cổ mà nội dung buổi học còn trao đến những người làm bảo tàng tương lai
tình yêu nghề, sự cẩn trọng và hành trang chuyên môn để tiếp nối việc gìn giữ
di sản văn hóa dân tộc.
Hoạt động này góp phần
cụ thể hóa yêu cầu giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, truyền thống và trách nhiệm
bảo tồn, phát huy di sản, theo Hướng dẫn số 17-HD/BTGTW của Ban Tuyên giáo
Trung ương. Đây cũng là cách đội ngũ nhà khoa học của Viện chuyển hóa tri thức
hàn lâm thành kỹ năng nghề nghiệp cho người học. Qua đó, tư tưởng “Văn hóa phải
soi đường cho quốc dân đi” được tiếp nối bằng những việc làm cụ thể.

Hình 1. TS. Nguyễn
Khánh Trung Kiên hướng dẫn sinh viên nhận diện các đặc điểm đồ gốm tiền sử

Hình 2. Sinh viên thực
tập nhận diện và khảo tả các đặc điểm hiện vật khảo cổ

Hình 3. Sinh viên Khoa
Di sản văn hóa dân tộc thực tập quy trình làm phiếu hiện vật