Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ có tên giao dịch quốc tế bằng tiếng Anh là Southern Institute of Social Siences, SISS - tiền thân là Viện Khoa học xã hội miền Nam - được thành lập  vào ngày 12/9/1975, theo Quyết định số 13/QĐ/75 do Bí thư Trung ương Cục miền Nam Nguyễn Văn Linh ký. Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, có chức năng nghiên cứu những vấn đề cơ bản về khoa học xã hội vùng Nam Bộ; cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong việc hoạch định chủ trương, đường lối, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển nhanh và bền vững của vùng phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa; tư vấn khoa học và tư vấn chính sách gắn với thực tiễn vùng Nam Bộ; tham gia đào tạo phát triển nguồn nhân lực trình độ cao về khoa học xã hội theo quy định của pháp luật.

Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ trải qua các thời kỳ phát triển với nhiều tên gọi khác nhau: Viện Khoa học xã hội miền Nam, Cơ sở Nghiên cứu của Uỷ ban Khoa học xã hội Việt Nam ở phía Nam, Viện Khoa học Xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, Viện Phát triển bền vững vùng Nam Bộ và nay là Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ. Hiện nay, Viện có gần 60 nhà nghiên cứu, có chức danh giáo sư, phó giáo sư, học vị tiến sĩ, thạc sĩ. Viện có 6 trung tâm nghiên cứu, Phòng Hành chính Tổng hợp giúp việc Viện trưởng và Tạp chí Khoa học xã hội vùng Nam Bộ; Ngoài ra Viện cũng có trụ sở Thư viện Khoa học xã hội - thuộc phòng Hành chính Tổng hợp.