Tập thể cán bộ, viên chức, người lao động Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ  

Bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên bứt phá và vươn mình của dân tộc, trước những biến động nhanh chóng của tình hình quốc tế, yêu cầu tái cơ cấu nền kinh tế và những vấn đề thực tiễn nảy sinh từ quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, Đảng và Nhà nước càng đặt ra những chuẩn mực khắt khe, toàn diện hơn đối với đội ngũ trí thức. Nghiên cứu khoa học không thể dừng lại ở những luận giải kinh viện thuần túy, mà phải bám sát hơi thở đời sống, đi trước mở đường, giải quyết trúng và đúng các “điểm nghẽn” chiến lược trong quản trị phát triển.

Tọa lạc tại trung tâm vùng kinh tế năng động bậc nhất cả nước, nơi hội tụ không gian văn hóa đặc sắc và giàu truyền thống cách mạng, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ (SISS) qua 51 năm xây dựng và trưởng thành chính là hiện thân sinh động của sự quan tâm, đầu tư và kỳ vọng lớn lao mà Đảng, Nhà nước và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam dành cho sự nghiệp phát triển khoa học xã hội tại địa bàn phía Nam.

Lịch sử của Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ khởi nguồn từ một quyết sách mang tầm nhìn chiến lược của Đảng. Ngày 12 tháng 9 năm 1975 - chỉ bốn tháng sau ngày non sông thu về một mối, đồng chí Nguyễn Văn Linh (Bí thư Trung ương Cục miền Nam) đã ký Quyết định số 13/QĐ.75 thành lập Viện Khoa học xã hội. Quyết định này thể hiện tư duy nhạy bén và sâu sắc: giải phóng miền Nam không chỉ là nhiệm vụ quân sự, chính trị, mà đòi hỏi phải lập tức xây dựng một thiết chế học thuật cách mạng, thống nhất nhận thức tư tưởng, quy tụ tinh hoa trí thức để phục vụ công cuộc tái thiết và xây dựng chủ nghĩa xã hội trên vùng đất mới.

Từ những ngày đầu tiếp quản đầy gian khó, các nhà khoa học ưu tú từ Hà Nội chi viện vào miền Nam như GS. Ca Văn Thỉnh, GS. Đặng Vũ Khiêu, GS. Phạm Thiều, GS. Phan Gia Bền, GS. Nguyễn Công Bình, PGS.TS. Mạc Đường, PGS. Hồ Lê, PGS.TS. Lâm Quang Huyên... đã cùng với đội ngũ trí thức tại chỗ chung tay dựng xây nền móng. Hơn nửa thế kỷ đồng hành cùng vận mệnh đất nước, Viện đã kiến tạo nên những dấu ấn học thuật có ý nghĩa lịch sử.

PGS. TS Vũ Tuấn Hưng - Bí thư Đảng uỷ, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ

Bước qua cột mốc 50 năm và tiến vào năm thứ 51 (2026), Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ đứng trước những yêu cầu và thách thức phát triển mang tính thời đại: tác động sâu rộng của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; nguy cơ suy thoái môi trường và biến đổi khí hậu khắc nghiệt tại đồng bằng sông Cửu Long; các vấn đề xã hội nảy sinh từ áp lực đô thị hóa, phân tầng xã hội và quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính. Phát huy truyền thống năng động, dám nghĩ, dám làm của vùng đất Nam Bộ, Đảng ủy và Lãnh đạo Viện đã lãnh đạo toàn diện quá trình đổi mới tư duy, kiên quyết khắc phục tính tự phát để chuyển đổi sang mô hình quản trị khoa học hiện đại, có tính định hướng chiến lược cao:

Từ nghiên cứu chuyên ngành sang nghiên cứu mạng lưới, tích hợp liên ngành. Viện đã chủ động thành lập các Tổ công tác chuyên đề, thiết lập hệ thống định hướng nghiên cứu giai đoạn 2025 - 2030 gắn trực tiếp với các nghị quyết lớn của Đảng (Nghị quyết 24-NQ/TW về vùng Đông Nam Bộ, Nghị quyết 13-NQ/TW về đồng bằng sông Cửu Long, các chính sách thúc đẩy kinh tế tư nhân và liên kết vùng). Nghiên cứu hàn lâm được kết nối chặt chẽ với nhiệm vụ tư vấn chính sách công, đáp ứng kịp thời các đòi hỏi thực tiễn từ Ban Tuyên giáo, các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ngành và địa phương.

Khai mở cơ chế sử dụng nguồn nhân lực mềm, tăng cường hợp tác nghiên cứu. Chủ động khắc phục khoảng trống thế hệ bằng chiến lược phát triển nhân lực hai chiều: một mặt thúc đẩy chuẩn hóa đội ngũ tại chỗ; mặt khác mở rộng liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu và chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước. Nhờ đó, Viện đã tái khẳng định vị thế vững chắc, được tuyển chọn và triển khai hàng loạt đề tài khoa học bám sát nhu cầu bức thiết của các địa phương như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Sóc Trăng, Bà Rịa - Vũng Tàu, Cần Thơ, Long An...

Tiên phong số hóa học thuật và hội nhập quốc tế thực chất được thể hiện qua sự phát triển vượt bậc của Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh - đơn vị dẫn đầu khối tạp chí khoa học toàn quốc về mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí năm 2024, là biểu tượng rõ nét cho tinh thần đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực chất. Cùng với đó, việc công bố một số công trình trên các diễn đàn học thuật hàng đầu thế giới là minh chứng cho thấy khoa học xã hội Nam Bộ đủ năng lực hội nhập và đóng góp vào kho tàng tri thức khoa học quốc tế.

Kỷ niệm 51 năm ngày thành lập Viện (12/9/1975 - 12/9/2026) không chỉ là dịp để tri ân công lao to lớn của các thế hệ đi trước, mà còn là thời điểm để tập thể lãnh đạo, cán bộ, nghiên cứu viên và người lao động của Viện củng cố ý chí chính trị, xác định rõ trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và nhân dân trong chặng đường phía trước.

Ban lãnh đạo Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ: PGS. TS Vũ Tuấn Hưng - Viện trưởng.

TS. Nguyễn Khánh Trung Kiên - Phó Viện trưởng. TS. Hoàng Thị Thu Huyền - Phó Viện trưởng  

Tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm nghiên cứu lý luận và thực tiễn hàng đầu của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tại khu vực phía Nam, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ kiên định ba định hướng trọng tâm:

Nâng tầm tư vấn chính sách qua việc nắm bắt trúng các vấn đề thực tiễn cấp bách, đi đầu trong nghiên cứu chuyển dịch cơ cấu xã hội, mô hình kinh tế mới (kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển dịch chuỗi giá trị), bảo đảm an sinh xã hội và quản trị sau sắp xếp đơn vị hành chính; cung cấp những luận cứ khoa học độc lập, khách quan, có độ tin cậy cao cho Trung ương và chính quyền các địa phương.

Bảo tồn và phát huy nguồn lực văn hóa nội sinh với việc đi sâu giải mã các biến đổi văn hóa, xây dựng không gian văn hóa chung hài hòa với việc bảo lưu bản sắc tiểu vùng; củng cố sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, hòa hợp tôn giáo, bảo đảm an ninh văn hóa và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Xây dựng môi trường học thuật mẫu mực, liêm chính và nhân văn, kiên quyết giữ gìn sự trung thực, khách quan trong nghiên cứu; xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học vững vàng về lập trường chính trị, tinh thông về chuyên môn, có đạo đức nghề nghiệp và khát vọng cống hiến vì sự nghiệp xây dựng một Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

"51 năm bền bỉ một dòng chảy tri thức và bản lĩnh cách mạng - Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ vững vàng bước tiếp, tự tin đồng hành cùng dân tộc tiến vào kỷ nguyên mới với niềm tin và khát vọng phát triển rạng ngời."