Ngày 19/10, nhịp cầu thép hình lá dừa nước được các đơn vị lai dắt bằng đường thủy vào trung tâm TPHCM, chuẩn bị cho việc hợp long dự kiến diễn ra ngày 21/10. Công trình nối khu vực trung tâm thành phố với bán đảo Thủ Thiêm, được kỳ vọng không chỉ tạo thêm lối kết nối qua sông mà còn mở rộng không gian đi bộ, thư giãn và sinh hoạt cộng đồng giữa lòng đô thị.

Với hình tượng lá dừa nước gợi nhắc đặc trưng sông nước Nam Bộ, cây cầu hướng đến sự giao thoa giữa kiến trúc hiện đại và dấu ấn văn hóa bản địa. Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng giúp thành phố khai thác hiệu quả hơn giá trị cảnh quan dòng sông, đưa không gian ven sông trở thành một phần gần gũi trong đời sống thường ngày.

Nhịp cầu thép hình lá dừa nước đang được lai dắt về trung tâm TPHCM (Ảnh: Nam Anh).

Trao đổi với phóng viên Dân trí, các chuyên gia nhận định cầu đi bộ qua sông Sài Gòn mang ý nghĩa vượt khỏi chức năng giao thông thuần túy. Giá trị lâu dài của công trình nằm ở khả năng kết nối hạ tầng, hòa nhập quy hoạch ven sông và nâng cao chất lượng sống cho người dân. Cây cầu gợi mở hướng phát triển đô thị hiện đại, nhưng vẫn giàu bản sắc văn hóa Nam Bộ.

Không gian văn hóa ven sông Sài Gòn

Theo góc nhìn văn hóa - xã hội, chuyên gia cho rằng cầu đi bộ qua sông Sài Gòn có thể trở thành một biểu tượng kiến trúc gắn với đặc trưng tự nhiên và bản sắc vùng đất Nam Bộ. Hình tượng lá dừa nước trong thiết kế mang ý nghĩa gợi nhắc không gian sông nước, kênh rạch vốn hiện diện lâu đời trong đời sống người dân phương Nam.

Đoàn vận chuyển nhịp cầu đi bộ vào khu vực Sông Sài Gòn, tiến về trung tâm TPHCM (Ảnh: Nam Anh).

Cầu đi bộ qua sông Sài Gòn có thể trở thành một ví dụ về sự kết hợp giữa phát triển hạ tầng và gìn giữ bản sắc địa phương. Cây cầu có thể mở ra cơ hội để người dân tiếp cận cảnh quan, tìm hiểu lịch sử và cảm nhận rõ hơn mối quan hệ giữa thành phố với dòng sông.

“Cây cầu đi bộ có thể trở thành biểu tượng kiến trúc mới, nhưng để tạo dựng thương hiệu đô thị bền vững, TPHCM cần phát triển cả một chỉnh thể không gian kiến trúc, cảnh quan và văn hóa ven sông Sài Gòn, trong đó tính hiện đại phải song hành với bản sắc văn hóa Nam Bộ”, PGS. TS Vũ Tuấn Hưng nói.

Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ nhìn nhận, nếu được chắt lọc và chuyển hóa thành ngôn ngữ kiến trúc hiện đại, hình tượng lá dừa có thể tạo nên những đường nét nhận diện độc đáo, đồng thời kết nối hài hòa với không gian văn hóa hai bên bờ sông. Qua đó, cây cầu không đơn thuần là công trình giao thông hay điểm tham quan, mà còn có thể trở thành biểu tượng kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc văn hóa Nam Bộ và khát vọng vươn lên của TPHCM trong kỷ nguyên mới.

"Cây cầu đi bộ có thể trở thành biểu tượng kiến trúc mới, nhưng để có thương hiệu đô thị bền vững, TPHCM cần phát triển cả một chỉnh thể không gian kiến trúc, cảnh quan và văn hóa ven sông." -  PGS. TS Vũ Tuấn Hưng Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ

Bên cạnh đó, cây cầu có thể mở ra cơ hội tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng, giới thiệu lịch sử vùng đất, nghệ thuật công cộng và những nét đặc trưng của văn hóa Nam Bộ. Việc khai thác cần có định hướng phù hợp, tránh để không gian này chỉ tập trung vào hoạt động thương mại hoặc phục vụ du lịch.

“Giá trị cốt lõi của cây cầu vẫn là tạo ra một không gian chung, nơi người dân có thể gặp gỡ, trải nghiệm và cảm nhận sự gắn bó với thành phố”, PGS. TS Vũ Tuấn Hưng phân tích.

Theo PGS. TS Vũ Tuấn Hưng, một công trình kiến trúc chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng đón nhận và trở thành một phần trong đời sống thường ngày. Hình tượng lá dừa nước có thể tạo dấu ấn nhận diện cho cây cầu, nhưng để dấu ấn ấy trở thành giá trị văn hóa bền vững, công trình cần được kết nối với cảnh quan ven sông, câu chuyện lịch sử và các hoạt động cộng đồng.

Điểm nhấn Kiến trúc

Từ góc độ quy hoạch và kiến trúc, KTS Khương Văn Mười cho rằng cầu đi bộ qua sông Sài Gòn là công trình độc đáo, kết nối 2 bên bờ sông Sài Gòn và là điểm nhấn trong tổ chức không gian đô thị ven sông. Điều quan trọng, thiết kế của công trình phù hợp với tổng thể quy hoạch thành phố, bảo đảm sự hài hòa giữa kiến trúc, cảnh quan tự nhiên và nhu cầu sử dụng của cộng đồng.

“Cây cầu đi bộ nhưng không chỉ phục vụ mục đích đi bộ. Thiết kế cây cầu hình lá dừa nước, uốn lượn, bắc qua hai bờ sông đã thổi hồn đời sống đất Phương Nam vào công trình kiến trúc hiện đại. Đây cũng là cách để TPHCM khai thác tốt hơn cảnh quan sông Sài Gòn, kết nối kiến trúc hiện đại với bản sắc văn hóa địa phương, đưa dòng sông trở thành một phần sống động trong đời sống đô thị”, KTS Khương Văn Mười phân tích.

"Với thiết kế hình lá dừa nước, cây cầu đã thổi hồn đời sống đất Phương Nam vào công trình kiến trúc hiện đại." - KTS Khương Văn Mười

Theo vị kiến trúc sư, sông Sài Gòn giữ vị trí quan trọng trong cấu trúc đô thị TPHCM. Cùng với quá trình phát triển, hai bên bờ sông đang dần hình thành những không gian chức năng mới, từ công viên, quảng trường đến các khu đô thị và dịch vụ. Một cây cầu đi bộ được tổ chức hợp lý có thể tăng cường sự kết nối giữa các khu vực, giúp người dân tiếp cận bờ sông thuận tiện hơn, đồng thời mở rộng mạng lưới không gian công cộng của thành phố.

Tuy nhiên, theo góc nhìn kiến trúc, giá trị của công trình không chỉ nằm ở hình thức tạo hình mà còn nằm ở cách cây cầu hòa nhập với cảnh quan, tỷ lệ không gian, tầm nhìn và trải nghiệm của người sử dụng. Đây là những điều cây cầu đi bộ qua sông Sài Gòn đã làm được khi vừa tạo dấu ấn nhận diện, vừa đáp ứng công năng và không làm lu mờ giá trị tự nhiên của dòng sông.

Ngoài ra, cầu đi bộ cần được xem xét trong mối liên hệ với hệ thống giao thông và các không gian công cộng ở cả hai đầu cầu. Nếu thiếu kết nối thuận tiện với đường phố, công viên và giao thông công cộng, công trình có thể trở thành một điểm đến riêng lẻ, thay vì là một phần của mạng lưới đi bộ liên tục.

Nhịp cầu đi bộ 3.400 tấn vượt biển về trung tâm TPHCM (Ảnh: Nam Anh).

Bên cạnh đầu tư xây dựng, thành phố cần quan tâm đến tổ chức lối tiếp cận, cảnh quan xung quanh và khả năng kết nối với các khu vực lân cận. Một cây cầu đẹp sẽ tạo điểm nhấn, nhưng nếu người dân khó tiếp cận hoặc không có những không gian thuận tiện để tiếp tục hành trình, hiệu quả sử dụng sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Con người vì thế cần được đặt ở vị trí trung tâm trong thiết kế đô thị. Không gian hoạt động trên cầu phải an toàn, dễ tiếp cận, thuận tiện cho nhiều nhóm tuổi và phù hợp với các hoạt động thường ngày như đi bộ, đạp xe, ngắm cảnh hay nghỉ ngơi.

Cùng với đó, TPHCM phát triển kiến trúc ven sông cần bảo đảm sự cân bằng giữa khai thác cảnh quan và gìn giữ môi trường tự nhiên. Sông Sài Gòn là không gian sinh thái có giá trị lâu dài của TPHCM, các công trình mới cần được tính toán để không làm suy giảm chất lượng cảnh quan, đồng thời khuyến khích người dân tiếp cận và trân trọng không gian ven sông.